Bir Tanganika Gölü belgeseli

Yazan: Bilyap Aquaristic, İstanbul

Ağırlıklı olarak Tanganika Gölü çiklitlerini konu alan Lake Tanganyika: Jewel of the Rift, şu ana kadar izlediğimiz belgesel filmlerin en güzelidir diyebiliriz. Tabi tatlısu ekolojileri klasmanında...

Jewel of the Rift, kulağa hoş gelen şiirsel söz ve müzik eşliğinde gösterilen türlü manzaralar dizisi belgesellerden biri kesinlikle değil. Belli ki kurgusu ve anlatımı, "bunları biyolog olmayanlara nasıl anlatırız" kaygısı taşıyan bilim adamları tarafindan son derece bilinçli olarak hazırlanmış. Senaryo çok iyi planlanmış; hiçbir anlatım veya görüntü yarıda kalmıyor.

Örneğin bir bölümde, bir çiklit türü erkeğinin dişinin dikkatini çekmek için nasıl vücudunu hafif yan döndürüp tepeden gelen güneş ışığını dişiye doğru yansıttığı gösteriliyor ve bunun aslında soy sürdürme savaşında bir kumar oldugu anlatılıyor. Kazanmak da var, temelli kaybetmek de... Ve hemen arkasından kaybetmenin ne olduğu somut olarak görüntüleniyor: Yansımayı gören bir balıkçıl kuşu havadan gelip balığı kapıyor.

Bu filmi izlediğiniz zaman Tanganika Gölü'nde balık olmanın ne demek olduğunu anlıyorsunuz. Gölün en büyük çiklitleri olan imparator çiklitler için bile hayat kolay değil, özellikle de üremek için derinlikleri terkedip sığ sulara gelmişlerse. Sığ sularda yavru balıklar için besin çok, ancak tehdit de çok. Imparatorlar sürekli tetikte durmak zorunda.

Çok çarpıcı bir sahnede, imparator çiftinin yumurtalarını bedavadan havyar yemeye niyetli, 60 kiloluk bir su kaplumbağasına karşı nasıl savundukları gösteriliyor. İnatçı kaplumbağayı ancak birkaç kez ters kündeye getirip (ters çevirip) kötü niyetinden caydırabiliyorlar.

Film, yeni yumurtlayan imparatorlar çiftiyle başlayıp dönüp dolaşıp yine aynı çifte geliyor. Ancak bu arada, salyangoz çiklitleri ve ilginç üreme stratejilerinden, yumurta paraziti hain Synodontis (guguk) kedi balıklarından, salyangoz çiklitlerine saldıran su kobrasından, diğer çiklitlerin yuvalarını yağmalayan cüce versiyon serseri erkek salyangoz çikliti çetelerinden, tehlike yaklaşınca annelerinin ağzına kaçan yavru balıklardan da ilginç görüntüler var.

Yaklaşık 10 milyon yıl önce oluşan Tanganyika Gölü'nde bugün 200'ü aşkın çiklit türü yaşıyor. Bu kadar kısa zamanda bu kadar çok türün oluşmaşı bilim adamları için henüz yarısı çözülmüş bir bilmece. Filmde bu bilmecenin çözümüne dair önemli ipuçları da anlatılıyor. Bu kadar kısa zamanda bu kadar çok türün oluşması ve bu kadar farklı ekolojik nişlerin başarıyla doldurulmasında özellikle dört faktörün önemine değiniliyor:

  1. Çiklitlerin adaptif diş ve çene yapısı
  2. Çiklitlerin zekası ve davranış biçimlerindeki zenginlik
  3. Rengin farklı türlerin oluşmasındaki önemi, dişilerin renge de bakarak eş seçimi (cinsel seleksiyon)
  4. Çiklitlerin yavrularını koruması

Bu film nereden bulunabilir? Zaman zaman stokta tükense de amazon.com<'a bakmanızı öneririz. Bu film National Geographic'in kendi online mağazasında da satılıyor (http://shop.nationalgeographic.com<), ancak dağıtımı sadece ABD ve Kanada içinde. Amerika'da yasayan bir tanıdığınız varsa belki size göndermesini isteyebilirsiniz. Diğer bir kanal da açık arttırma sitesi ebay.com. Biz elimizdeki filmi ebay'den almıştık.

İlk yayınlanma tarihi: 27 Mart 2004

0
Sayfaya verdiğiniz not: Hiçbiri